در تغییرات زمان و تحولات روزگار ”با توجه به اساس و هدف دین“ می توان حکمی را تغییر و یا اصلاح و تکمیل نمود.
با توجه به این که در دنیایی زندگی می کنیم که علم و تکنولوژی با سرعتی سریع پیشرفت می کند و زندگی آدمی را، روز به روز در حال تغییر و دگرگونی قرار می دهد، برای این که بتوانیم مورد حمایت اجتماعی و تشویق اذهان عمومی قرار گیریم لاجرم باید انعطاف داشته و تغییر پذیر باشیم، زیرا با اصلاح و بازسازی خود است که می توان زنده ماند و پیشرفت نمود و زندگی کرد.
دین هم در مرحله ای والاتر، از این قاعده مثتثنی نیست، چنان که می بینیم. بنا به تجربه تاریخی، هیچ دین و آئینی نمی تواند پس از صدها یا هزاران سال که همه چیز در عالم دستخوش تغییرات قرار گرفته و تحول ها یافته… همچنان ثابت بماند و همواره پاسخگوی همه نیازها و خواسته های بشری در همه جوامع انسانی و در همه زمان ها و در تمام نقاط دنیـا باشد، مگر آنکه با توجه به اساس و هدفِ دین، ”باز سازی“ شده و به ”روزرسانی“ گردد، لذا می بینیم ــ قابل توجـه است ــ حتی خودِ قــــــــرآن (در سوره ص آیه ۸۷) خود را کتاب ”ذکر“معرفی میکند ”ان هو الا ذکر للعالمین“ نه کتاب قانون! این بسیار قابل تأمل است به خصوص اینکه می بینیم همواره تأکید بر ”تفکر“ و ”تعقل“ و ”تدبر“ و ”تفقه“ دارد و بارها آنها را یاد و تکرار و به آن توصیه می کند… لازم به تذکر است ”تفقه در دین“ یعنی نباید دین را سطحی شناخت و به ظاهر آن اکتفا کرد! بلکه باید با بصیرت در دین نگریست تا متوجه شد که در دین، علاوه بر ظاهر و جسم، روح و باطنی هم هست که ”اصل دین“ همین است. لذا، نباید از پیشرفت های زمان غافل شد بلکه می بایست دین را با توجه به هدف و روح آن، در ظرف زمان ارائه نمود. چنان که صریحاً رسول خدا(ص) و ائمه اطهار(ع) بارها آن را بیان فرموده اند.
به راستی چگونه ممکن است عملی که از روی عادت است و هیچ به رشد و فضائل اخلاقی و انسانیتِ انسان منجر نمی گردد ”عملی دینی“ باشد؟!! کسانی که کورکورانه و یا از روی عادت، خود را ملزم به ظواهر دین و اعمالی می دانند که هیچ رشد و تحول یا نقش سازنده و تعالی بخشی برای آنها ندارد، در توهّم بسر میبرند و خیــال می کنند که دین دارند!!. مگر نه دینـداری بدون ”عقلانیت“ کاری نه تنها بی اسـاس، که زیان آور است.
بنابراین اساس دین بر محور ”حکمتِ احکام“است که می بایست به رشد و آگاهی و فضائل اخلاقی و تعالی انسان منجر گردد، پس بدیهی است که بجز آن گمراهیست!.
نتیجه آنکه در تغییرات زمان و تحولات روزگار… البته با توجه به هدف دین، می بایست برخی از حکم ها را از اساس تغییر و برخی دیگر را اصلاح و یا تکمیل نمود تا بتوان ضمن حفظ و ارتقاءِ آن، به درستی پاسخگوی مردم زمان خود بود.
۱۲فروردین ۹۳
شاید تمام مشکلات از اینجاست که اساس و هدف دین را به ما اشتباه فهمانیده اند و با تقویت روحیه تعصب ما را مسخ نموده اند تا خواب بمانیم و بیدار نشویم چه رسد تغییر یابیم.